เมื่อเปิด Boring Log หรือรายงานเจาะสำรวจดิน เรามักพบตัวอักษรสั้น ๆ เช่น CL, CH, ML, SM, SC, SP, GP หรือ SW อยู่ในช่อง Soil Description ตัวอักษรเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของระบบ Unified Soil Classification System หรือ USCS ซึ่งใช้จำแนกดินสำหรับงานวิศวกรรมปฐพี
การเข้าใจสัญลักษณ์ USCS ช่วยให้ผู้อ่านรายงานเห็นภาพได้เร็วขึ้นว่า ตัวอย่างที่ระดับความลึกนั้นอยู่ในกลุ่มดินเหนียว ดินตะกอน ทราย หรือกรวด และมีลักษณะด้านการคละขนาดหรือความเป็นพลาสติกอย่างไร แต่รหัส USCS ไม่ใช่ค่ากำลังรับน้ำหนักหรือค่าการทรุดตัว จึงควรอ่านร่วมกับความลึก ค่า SPT N-Value ระดับน้ำใต้ดิน ผลทดสอบในห้องปฏิบัติการ และข้อมูลทางวิศวกรรมอื่นของโครงการ
USCS คืออะไร?
USCS ย่อมาจาก Unified Soil Classification System เป็นระบบจำแนกดินสำหรับวัตถุประสงค์ด้านวิศวกรรม โดยใช้ข้อมูลจากขนาดเม็ดดิน การกระจายขนาดเม็ด ปริมาณดินละเอียด และความเป็นพลาสติกของดินตามเกณฑ์ที่กำหนด
สำหรับการจำแนกด้วยผลทดสอบในห้องปฏิบัติการ ASTM D2487 ใช้ข้อมูลสำคัญ เช่น particle-size characteristics, Liquid Limit และ Plasticity Index เพื่อกำหนด Group Symbol และ Group Name ส่วน ASTM D2488 ใช้สำหรับการบรรยายและระบุดินด้วย Visual-Manual Procedures ในภาคสนามหรือเมื่อต้องอาศัยการสังเกตลักษณะของตัวอย่าง
บทความนี้อ้างอิง ASTM D2487-17(2025) และ ASTM D2488-26 ตามสถานะมาตรฐานที่ตรวจสอบ ณ วันที่จัดทำบทความ ทั้งนี้ งานจริงควรยึดฉบับมาตรฐานและข้อกำหนดที่โครงการหรือผู้ออกแบบระบุ
ทำไม USCS จึงปรากฏอยู่ใน Boring Log?
Boring Log เป็นการบันทึกข้อมูลชั้นดินตามระดับความลึก ดังนั้นนอกจากสี ความชื้น ความแน่น หรือความแข็งของดินแล้ว Soil Description มักระบุชนิดหรือกลุ่มดินประกอบด้วย เช่น Soft gray FAT CLAY (CH) หรือ Medium dense brown SILTY SAND (SM)
ในตัวอย่างแรก CH ช่วยบอกว่าดินอยู่ในกลุ่ม Fat Clay ส่วนคำว่า Soft และ Gray เป็นรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับสภาพและสีของดิน ส่วน SM หมายถึง Silty Sand ขณะที่คำว่า Medium Dense เป็นคำบรรยายความแน่นซึ่งมาจากข้อมูลอีกส่วนหนึ่ง ไม่ได้เกิดจากตัวอักษร SM เอง
เวลาอ่านรายงานจึงควรแยกให้ออกระหว่าง Soil Classification กับ Soil Condition แล้วจึงนำข้อมูลทั้งสองส่วนมาพิจารณาร่วมกัน
อ่านตัวอักษร USCS อย่างไร?
ตัวอักษรใน Group Symbol ใช้สื่อชนิดและลักษณะหลักของดิน เมื่อนำมารวมกันจึงเกิดเป็นสัญลักษณ์ เช่น GW, SP, SM, CL หรือ CH
| Symbol | ความหมายโดยทั่วไป |
|---|---|
| G | Gravel — กรวด |
| S | Sand — ทราย |
| M | Silt — ดินตะกอนละเอียด |
| C | Clay — ดินเหนียว |
| O | Organic Soil — ดินที่มีลักษณะอินทรีย์ตามเกณฑ์ |
| PT | Peat — พีตหรือดินอินทรีย์สูง |
| W | Well-Graded — คละขนาดดีตามเกณฑ์ |
| P | Poorly Graded — คละขนาดไม่เข้าเกณฑ์ Well-Graded |
| L | Low Liquid Limit / กลุ่ม LL ต่ำกว่าเกณฑ์แบ่ง |
| H | High Liquid Limit / กลุ่ม LL ตั้งแต่เกณฑ์แบ่งขึ้นไป |
ตัวอย่างสัญลักษณ์ USCS ที่พบได้บ่อย
| USCS | Group Name โดยทั่วไป | ความหมายอย่างย่อ |
|---|---|---|
| GW | Well-Graded Gravel | กรวดที่มีการกระจายขนาดเม็ดเข้าเกณฑ์ Well-Graded |
| GP | Poorly Graded Gravel | กรวดที่การกระจายขนาดไม่เข้าเกณฑ์ Well-Graded |
| GM | Silty Gravel | กรวดที่มีส่วนละเอียดลักษณะ Silt |
| GC | Clayey Gravel | กรวดที่มีส่วนละเอียดลักษณะ Clay |
| SW | Well-Graded Sand | ทรายคละขนาดดีตามเกณฑ์ |
| SP | Poorly Graded Sand | ทรายคละขนาดไม่เข้าเกณฑ์ Well-Graded |
| SM | Silty Sand | ทรายที่มีส่วนละเอียดลักษณะ Silt |
| SC | Clayey Sand | ทรายที่มีส่วนละเอียดลักษณะ Clay |
| ML | Silt | ดินตะกอนอนินทรีย์ในกลุ่ม Liquid Limit ต่ำกว่า 50 ตามเกณฑ์ USCS |
| CL | Lean Clay | ดินเหนียวอนินทรีย์ในกลุ่ม Liquid Limit ต่ำกว่า 50 ตามเกณฑ์ USCS |
| MH | Elastic Silt | ดินตะกอนอนินทรีย์ในกลุ่ม Liquid Limit ตั้งแต่ 50 ขึ้นไป |
| CH | Fat Clay | ดินเหนียวอนินทรีย์ในกลุ่ม Liquid Limit ตั้งแต่ 50 ขึ้นไป |
| OL / OH | Organic Silt / Organic Clay | ดินละเอียดที่มีลักษณะอินทรีย์ตามเกณฑ์ของระบบ |
| PT | Peat | ดินพีตหรือดินอินทรีย์สูง |
ชื่อกลุ่มเหล่านี้เป็น Classification ไม่ใช่คำตัดสินว่า “ดี” หรือ “ไม่ดี” สำหรับงานก่อสร้าง ตัวอย่างเช่น SW ไม่ได้หมายความว่าทรายทุกชั้นที่เป็น SW จะรับน้ำหนักได้มากเสมอไป และ CH ไม่ได้หมายความว่าดินเหนียวทุกชั้นจะมีค่ากำลังหรือการทรุดตัวเท่ากัน
USCS แยก Coarse-Grained และ Fine-Grained Soil อย่างไร?
ขั้นแรกของการจำแนกคือพิจารณาส่วนที่ผ่านหรือค้างบนตะแกรง No.200 ซึ่งมีช่องเปิด 0.075 mm
- Fine-Grained Soil: 50% หรือมากกว่าของมวลแห้งผ่านตะแกรง No.200
- Coarse-Grained Soil: มากกว่า 50% ของมวลแห้งค้างบนตะแกรง No.200
สำหรับ Coarse-Grained Soil จะพิจารณาต่อว่า coarse fraction เป็น Gravel หรือ Sand เป็นหลัก โดยใช้ตะแกรง No.4 เป็นส่วนหนึ่งของเกณฑ์ จากนั้นจึงดูการกระจายขนาดเม็ดและปริมาณ Fines เพิ่มเติม นี่เป็นเหตุผลที่ Sieve Analysis / Particle-Size Analysis มีบทบาทสำคัญต่อการจำแนก USCS
CL กับ CH ต่างกันอย่างไร?
สำหรับ Fine-Grained Soil การจำแนกอย่างเป็นระบบต้องพิจารณาความเป็นพลาสติกของดินด้วย โดยข้อมูลสำคัญคือ Liquid Limit (LL), Plastic Limit (PL) และ Plasticity Index (PI) ซึ่งคำนวณจาก PI = LL − PL
ค่า LL และ PI ถูกใช้กับ Plasticity Chart เพื่อช่วยแยกกลุ่ม Silt และ Clay รวมถึงกลุ่ม L และ H ดังนั้นหากเห็น CL, CH, ML หรือ MH ในรายงาน การดูผล Atterberg Limits จะช่วยให้เข้าใจที่มาของการจำแนกได้มากขึ้น
ทำไมบางครั้งจึงเห็นรหัสคู่ เช่น SP-SM หรือ CL-ML?
USCS มีกรณีที่ใช้ Dual Symbol เพื่อสื่อว่าดินอยู่ในช่วงที่คุณสมบัติของสองกลุ่มมีความสำคัญร่วมกัน ตัวอย่างที่พบได้คือ coarse-grained soil ที่มี Fines อยู่ในช่วง 5–12% เช่น SP-SM, SW-SC, GP-GM หรือ GW-GC
สำหรับ Fine-Grained Soil หาก Atterberg Limits อยู่ในบริเวณที่กำหนดของ Plasticity Chart อาจใช้ CL-ML ส่วน ASTM D2487 ฉบับปัจจุบันยังกล่าวถึง Borderline Symbol ที่ใช้เครื่องหมาย “/” ในกรณีคุณสมบัติอยู่ใกล้ขอบเขตการแบ่งบางประเภท ดังนั้นเครื่องหมายคู่ในรายงานควรอ่านตามเกณฑ์และวิธีรายงานที่ระบุ ไม่ควรสรุปว่าเกิดจากความไม่แน่ใจของผู้จัดทำรายงานเพียงอย่างเดียว
การดูตัวอย่างด้วยตากับผล Lab ต่างกันอย่างไร?
ระหว่าง งานเจาะสำรวจดิน เจ้าหน้าที่ภาคสนามต้องบันทึก Soil Description ก่อนที่จะมีผล Laboratory ครบทุกตัวอย่าง การบันทึกภาคสนามจึงอาจอาศัยสี ขนาดเม็ด ความแข็งหรือความแน่น ความชื้น Plasticity จากการตรวจด้วยมือ และลักษณะอื่นตาม Visual-Manual Procedures
เมื่อมีผล Sieve Analysis และ Atterberg Limits การจำแนกจาก Laboratory สามารถใช้ตรวจสอบหรือกำหนด Group Symbol ตามเกณฑ์ที่โครงการใช้ได้ชัดเจนขึ้น ดังนั้นควรแยกคำว่า Field Identification ออกจาก Laboratory Classification โดยเฉพาะเมื่อนำข้อมูลไปใช้ประกอบการออกแบบ
อ่าน USCS ใน Boring Log อย่างไรให้ได้ข้อมูลครบ?
สมมติว่า Boring Log แสดงคำอธิบายว่า Soft to Medium, gray FAT CLAY (CH) อย่าอ่านเฉพาะ CH แล้วจบ ควรดู Sample ที่ระดับเดียวกัน ค่า Water Content, Unit Weight, Unconfined Compression หรือผลทดสอบอื่นที่เกี่ยวข้องกับตัวอย่างนั้นด้วย
เมื่อชั้นดินเปลี่ยนเป็น Dense, brown SILTY SAND (SM) ควรอ่านร่วมกับ SPT N-Value ณ ระดับนั้น รวมถึง Groundwater และการเปลี่ยนแปลงของชั้นดินเหนือ–ใต้ หลักสำคัญคือข้อมูลทั้งหมดใน Boring Log ต้องสัมพันธ์กันตามระดับความลึก
- USCS ช่วยตอบว่า “ดินกลุ่มอะไร”
- SPT และคำบรรยาย Density / Consistency ให้ข้อมูลอีกมิติหนึ่งเกี่ยวกับสภาพของชั้นดิน
- Laboratory Tests ให้ค่าคุณสมบัติเพิ่มเติมจากตัวอย่างที่ระบุ Borehole และ Depth
- Groundwater เป็นข้อมูลระดับน้ำที่สังเกตได้ภายใต้เงื่อนไขและช่วงเวลาการสำรวจ
USCS บอก Bearing Capacity ได้หรือไม่?
ไม่ได้โดยตรง USCS เป็นระบบจำแนกดิน ไม่ใช่ค่ากำลังรับน้ำหนักของฐานราก ดินสองตัวอย่างที่เป็น CH เหมือนกันอาจมีความแข็ง กำลังเฉือน ปริมาณน้ำ หน่วยน้ำหนัก และประวัติความเค้นแตกต่างกันมาก เช่นเดียวกับทราย SM สองชั้นที่มีความแน่นต่างกันก็สามารถมีพฤติกรรมทางวิศวกรรมต่างกันได้
การพิจารณา Bearing Capacity, Settlement หรือระบบฐานรากจึงต้องใช้ข้อมูลอื่นและการวิเคราะห์ที่เหมาะสมกับโครงการ ไม่ควรแปลง Group Symbol ให้เป็นค่าการออกแบบโดยอัตโนมัติ
USCS กับ SPT N-Value เป็นข้อมูลคนละอย่างกัน
USCS บอกกลุ่มของดินตามระบบจำแนก ส่วน SPT N-Value เป็นค่าความต้านทานการทะลุจาก Standard Penetration Test ภายใต้เงื่อนไขของวิธีทดสอบ
ตัวอย่างข้อความ Dense SILTY SAND (SM), SPT-N = 35 จึงมีข้อมูลอย่างน้อยสองส่วนอยู่ในประโยคเดียวกัน คือ Classification ของดินและข้อมูลจาก SPT การอ่านแยกองค์ประกอบเช่นนี้ช่วยลดความผิดพลาดเมื่อต้องเปรียบเทียบหลายระดับความลึกหรือหลาย Borehole
ข้อควรระวังเมื่ออ่านรหัส USCS จากรายงานเจาะสำรวจดิน
- อย่าตีความ Group Symbol เป็นค่าทางวิศวกรรมโดยตรง
- ตรวจว่ารหัสมาจาก Laboratory Classification หรือ Visual-Manual Identification
- อ่าน Soil Description, Sample, SPT, Groundwater และ Lab Results ตามระดับความลึกเดียวกัน
- การพบรหัสเดียวกันในสอง Borehole ไม่ได้ยืนยันโดยอัตโนมัติว่าเป็นชั้นดินเดียวกันต่อเนื่องกัน
- งานออกแบบควรยึดข้อมูลและวิธีวิเคราะห์ที่เหมาะสมกับโครงการ รวมถึงมาตรฐาน/ข้อกำหนดที่ผู้เกี่ยวข้องกำหนด
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ USCS
USCS ย่อมาจากอะไร?
USCS ย่อมาจาก Unified Soil Classification System เป็นระบบจำแนกดินสำหรับวัตถุประสงค์ด้านวิศวกรรม โดยพิจารณาคุณสมบัติของขนาดเม็ดและความเป็นพลาสติกตามเกณฑ์ที่กำหนด
CL กับ CH คือดินอะไร?
ทั้งสองอยู่ในกลุ่ม Clay โดย CL คือ Lean Clay และ CH คือ Fat Clay การจำแนกเกี่ยวข้องกับ Liquid Limit, Plasticity Index และตำแหน่งบน Plasticity Chart ไม่ควรแยกจากผลทดสอบที่เกี่ยวข้อง
SM กับ SC ต่างกันอย่างไร?
ทั้งสองเป็น Sand ที่มี Fines โดย SM มีส่วนละเอียดลักษณะ Silt ส่วน SC มีส่วนละเอียดลักษณะ Clay ตามเกณฑ์การจำแนก
USCS กับ Soil Description เหมือนกันหรือไม่?
ไม่ทั้งหมด USCS เป็นส่วนหนึ่งของ Classification ส่วน Soil Description สามารถมีรายละเอียดเพิ่มเติม เช่น สี ความแน่น ความแข็ง ความชื้น โครงสร้าง และองค์ประกอบอื่นของตัวอย่าง
ต้องทดสอบ Lab ทุกตัวอย่างเพื่อหา USCS หรือไม่?
ไม่จำเป็นต้องทดสอบทุกตัวอย่างในทุกโครงการ จำนวนและตำแหน่งของตัวอย่างที่ทดสอบควรสัมพันธ์กับวัตถุประสงค์การสำรวจ ลำดับชั้นดิน ความแปรปรวนของพื้นที่ และข้อกำหนดของโครงการ
สรุป
USCS เป็นภาษากลางที่ช่วยย่อข้อมูลการจำแนกดินให้เป็นสัญลักษณ์ เช่น CL, CH, SM, SC, SW หรือ GP ทำให้ผู้อ่านเห็นภาพรวมของชนิดดินใน Boring Log ได้รวดเร็วขึ้น แต่การอ่านรายงานที่ถูกต้องควรเชื่อม Depth + Soil Description + USCS + Sample + SPT + Groundwater + Laboratory Results เข้าด้วยกันตามระดับความลึก
หากต้องการทำความเข้าใจกระบวนการตั้งแต่เก็บข้อมูลภาคสนามจนถึงรายงาน สามารถอ่านต่อที่ บริการเจาะสำรวจดิน Soil Boring Test, Boring Log คืออะไร, Standard Penetration Test (SPT) และ การทดสอบดินในห้องปฏิบัติการ
มาตรฐานอ้างอิง
- ASTM D2487-17(2025) — Standard Practice for Classification of Soils for Engineering Purposes (Unified Soil Classification System)
- ASTM D2488-26 — Standard Practice for Description and Identification of Soils for Engineering Purposes (Visual-Manual Procedures)
มีโครงการที่ต้องการข้อมูลสภาพชั้นดิน?
สามารถส่งตำแหน่งโครงการ ประเภทสิ่งก่อสร้าง หรือข้อกำหนดจำนวนหลุม/ความลึกที่มีอยู่ เพื่อให้ทีมงานตรวจสอบขอบเขตงานเจาะสำรวจดินและการทดสอบที่เกี่ยวข้อง